Nierpatiënten in Gaza lijden nog steeds dagelijks onder door Israël opgelegde tekorten

In Gaza worden de levens van nierpatiënten op de dialyseafdeling van Al-Shifa Hospital niet gemeten in jaren, maar in het aantal sessies dat zij weten te overleven zonder stroomuitval of medicijntekorten. Drie keer per week zouden zij behandeld moeten worden. Maar veel patiënten krijgen veel minder zorg dan ze nodig hebben, in een zorgsysteem dat is verwoest door de genocidale oorlog die het Israëlische leger voert in de Gazastrook.

Mustafa al-Liwa, een dertiger die ontheemd raakte in de wijk Shuja’iyya in Gaza stad en in al-Nasr in het westen van de stad belandde, leeft al sinds 2019 met nierfalen. Hij omschrijft het leven vóór de oorlog als ‘zwaar maar geordend’: drie dialysesessies per week, elk vier uur lang, met regelmatig bloedtransfusies en calciumtabletten om aan te vullen wat de machine uit zijn lichaam spoelde. ‘Vóór de oorlog kregen we regelmatig dialyse, namen we stabiele medicatie en aten we relatief gezond voedsel. Ik kon lange afstanden lopen, wat eenvoudig werk doen en me ook echt voelen als iemand van in de dertig,’ herinnert hij zich.

‘Alles is veranderd’, legt hij uit. Calcium is uit de apotheken verdwenen, en bloedtransfusies zijn zo schaars geworden dat de meeste patiënten al maandenlang geen enkele dosis hebben gekregen, terwijl de dialysemachine mineralen uit hun bloed blijft onttrekken zonder dat die worden aangevuld. Onder een verstikkende blokkade heeft blikvoedsel verse producten verdrongen. ‘Blikvoedsel is onze gevaarlijkste vijand,’ zegt Mustafa, ‘maar we hadden geen andere keuze. We aten wat we wisten dat schadelijk was voor onze nieren, om niet van honger te sterven voordat de ziekte ons zou doden.’

De dialysesessies zelf zijn ingekort. In plaats van drie vaste sessies per week krijgen veel patiënten er nu nog maar één of twee, vaak niet langer dan twee uur, vanwege brandstoftekorten en een gebrek aan benodigdheden voor de machines en waterzuiveringsinstallaties. ‘We krijgen bijna nooit meer een volledige sessie,’ legt Mustafa uit. ‘We vertrekken misselijk, met opgezwollen ledematen en aanhoudende kortademigheid. Ik kom uitgeput bij het ziekenhuis aan nog vóór de dialyse begint, en ga nog uitgeputter weg, wetende dat ik een dag of twee later dezelfde tocht moet maken. Op mijn dertigste voelen mijn botten veel ouder aan dan mijn leeftijd,’ voegt hij eraan toe.

Mustafa’s verhaal staat niet op zichzelf. Laila Jundiyeh, een vrouw van in de zestig die in Shuja’iyya ontheemd raakte en in het al-Amal Instituut voor Wezen in het centrum van Gaza-Stad belandde, zegt dat ze de dialyseafdeling vóór de oorlog nauwelijks kende. Wijzend op een lichaam dat door de ontheemding is uitgeput, legt ze uit: ‘Het is de oorlog die mijn nieren heeft beschadigd.’ Maanden van honger, een bijna volledige afhankelijkheid van blikvoedsel, ernstige tekorten aan schoon water en aanhoudende psychologische stress hebben er samen voor gezorgd, zegt ze, dat ze nierfalen kreeg.

Voor de vierenzestigjarige Sabah Yassin heeft de oorlog de tijd zelf veranderd naar het ritme van dialyseschema’s. ‘Zodra ik van de dialyse terugkeer naar waar we verblijven, val ik twee dagen in bed,’ zegt ze. ‘Ik kan zelfs de eenvoudigste huishoudelijke taken niet aan.’ Ze begon een jaar voor de oorlog met dialyse, maar toen Israëlische troepen Al-Shifa bestormden en de sessies meer dan een week werden stilgelegd, kwam ze ‘op een heel echte manier dicht bij de dood’ zegt ze.

Daarna moest Sabah een keer naar het Indonesische Ziekenhuis in het noorden, en vervolgens vluchten naar het ziekenhuis van Deir al-Balah in het centrale deel van de Strook, nadat Gaza-Stad was omgevormd tot een open militaire zone. Een dialysemachine bereiken werd een extra gok bovenop de ziekte zelf. Tegenwoordig ondergaat ze om de dag dialyse, maar haar lichaam is niet langer het enige dat aan de slangen is verbonden. Tijdens de oorlog ontwikkelde ook haar man nierfalen, na maanden van zware psychologische druk. ‘Nu krijgen mijn man en ik allebei dialyse op dezelfde afdeling,’ vertelt ze. ‘Één ziekte, uitgerekt door één oorlog over twee lichamen in hetzelfde gezin.’

Sabah zegt dat ze inmiddels de taal van de cijfers over haar bloed kent. Vóór de oorlog bereikte haar niveau van hemoglobine – dat zuurstof transporteert – een waarde van 11 dankzij regelmatige bloedtransfusies. Nu komt het nauwelijks boven de 6 uit, door een acuut tekort aan bloedtransfusies, ijzer en calcium. Ze probeert blikvoedsel te vermijden en steunt in plaats daarvan op de schaarse Gazaanse dukkah en zoutarme producten die ze kan vinden, maar geeft toe dat het meeste voedsel dat de strook binnenkomt tegenwoordig bevroren of bewerkt is – volstrekt ongeschikt, legt ze uit, voor een kwetsbaar lichaam dat behoefte heeft aan verse, weinig bewerkte voeding.

Aan de andere kant van het bed beschrijft verpleegkundige Nihad Darwish, die al meer dan tien jaar werkt op de dialyseafdeling van Al-Shifa, hoe ze haar vak probeert uit te oefenen binnen wat ze omschrijft als ‘een gezondheidssysteem met geamputeerde middelen’. Ze wijst erop dat de afdeling kampt met ernstige tekorten aan essentiële medicijnen voor nierpatiënten, waaronder Recormon, dat het hemoglobinegehalte verhoogt en de behoefte aan bloedtransfusies vermindert, maar dat vrijwel niet meer beschikbaar is. Daardoor zijn medewerkers gedwongen terug te vallen op bloedvoorraden, met alle extra risico’s voor patiënten en voor bloedbanken die al tot het uiterste worden belast.+In zijn toelichting van nierfalen, gaat nefroloog Nouaf Ajubi (zie kader hierboven) ook in op het risico van bloedtransfusies als alternatief voor medicatie voor nierpatiënten, zoals het risico op infecties en het verkleinen van de kans op een succesvolle, toekomstige niertransplantatie (red.).

Naast medicijnen kampen Nihad en haar collega’s ook met tekorten aan calcium- en ijzersupplementen en aan basisbenodigdheden zoals verbandmiddelen, naalden, filters en slangen. Het ziekenhuis zit bovendien gevangen in een aaneenschakeling van brandstof-, stroom- en watercrises die medewerkers er herhaaldelijk toe hebben gedwongen dialysesessies in te korten of volledig te annuleren. ‘We houden de elektriciteitsmeter in de gaten zoals we de vitale functies van patiënten in de gaten houden,’ zegt ze. ‘Soms ronden we een sessie af in de hoop dat de stroom het houdt; soms worden we gedwongen er abrupt mee te stoppen.’ Wanneer de waterzuiveringsinstallatie uitvalt, wordt dialyse stilgelegd en uitgesteld, waardoor vocht zich ophoopt in de lichamen van patiënten, de druk op hart en longen toeneemt en kortademigheid snel kan omslaan in een noodgeval.

Bloedtransfusies die bij elke sessie beschikbaar zijn, calcium- en ijzertabletten die niet als schaarse luxegoederen worden behandeld, dialysemachines die hun volledige voorgeschreven uren kunnen draaien zonder angst voor plotselinge stroomuitval, regelmatig gefilterd water en veilig, betaalbaar vervoer van de opvanglocaties naar de ziekenhuisdeur – niets hiervan is een luxe, benadrukken zorgverleners. Het is het absolute minimum van het recht op behandeling.

Zolang deze basisvoorwaarden niet zijn gewaarborgd, blijft er één vraag hangen boven de rijen dialysebedden in Al-Shifa en door heel Gaza: hoeveel patiënten moeten nog dichter naar de rand van de dood worden geduwd – of eroverheen vallen – voordat de wereld nierpatiënten in Gaza ziet als volwaardige mensen die recht hebben op leven, en niet slechts als cijfers in gezondheidsrapporten en sterftestatistieken, achtergelaten in de kille stilte van de archieven?