Waarom Utrecht haar woondoel voor kwetsbaren al jaren niet haalt, en wat ze daaraan gaat doen

Ook voorrang voor dreigend dakloze jongeren

Elk jaar bepaalt de gemeente Utrecht hoeveel sociale huurwoningen er met voorrang naar kwetsbare Utrechters gaan. Daaronder vallen dakloze mensen die uitstromen uit de opvang +Op dit moment is dakloosheid an sich géén urgentiecategorie. Pas als een dakloos persoon door een zorgvraag een WMO-indicatie (Wet Maatschappelijke Ondersteuning) krijgt, kan deze de daklozenopvang in. Uitstroom uit de opvang is vervolgens wél een grond voor een urgentie. Met ‘Wonen Eerst’ wil Utrecht dakloze jongeren een opvangtraject besparen en ze meteen huisvesten., statushouders, ex-gevangenen, vrouwen uit blijf van mijn lijf-huizen en andere Utrechters die met spoed een woning nodig hebben. Voor 2026 besloot de gemeente dat jongeren die dreigen dakloos te raken ook onder deze groep vallen, zoals het sterretje in de tabel hieronder aangeeft. Voor deze gehele groep wil de gemeente dit jaar veertig procent van de sociale woningvoorraad reserveren. Dit percentage schommelt de afgelopen jaren.

Brandbrief

In 2019 maken woningbouwcorporaties en de gemeente Utrecht afspraken+ Deze afspraken zijn vastgelegd in het plan van aanpak ‘Huisvesting en ondersteuning aandachtsgroepen’ in 2019 en zijn sindsdien onderdeel van de prestatieafspraken: ‘In het plan van aanpak is het uitgangspunt vastgelegd dat 30% van de vrijkomende woningen met voorrang worden toegewezen aan aandachtsgroepen en 70% van de woningen regulier worden verhuurd, om zo de balans te houden in de woningtoewijzing aan alle woningzoekenden.’ Zie: Samenwerkingsafspraken Utrecht
2023 tot en met 2026, p.17. om jaarlijks dertig procent van alle vrijgekomen sociale huurwoningen met voorrang toe te wijzen aan kwetsbare groepen. Daarmee blijft 70 procent beschikbaar voor gewone woningzoekenden ‘om zo de balans te houden.’ In 2020 en 2021 houden corporaties zich aan de afspraken. Ze huisvesten jaarlijks bijna zeven honderd kwetsbare Utrechters. Daarmee ging 28 procent van de vrijkomende sociale huurwoningen naar deze groep.

Maar in 2023 verandert de situatie. In januari van dat jaar ontvangt de gemeenteraad een brandbrief waarin Utrechtse bestuurders een groot tekort+Waar kwam de plotselinge stijging vandaan? De gemeente moest van het rijk dat jaar een stuk meer statushouders huisvesten en ook de behoefte voor woonplekken voor jongvolwassenen in een kwetsbare positie was groter dan eerder aangenomen, zo staat in de brief. aan woningen voor kwetsbare Utrechters voorzien. Ze schetsten een nabije toekomst van onveilige situaties, menselijk leed en volstromende opvanglocaties. Het percentage kwetsbare Utrechters dat met spoed gehuisvest moet worden, stijgt in 2023 naar 40 procent+‘Zoals aangegeven zien we mogelijkheden om van de 4.000 woningen er 1.600 toe te wijzen aan kwetsbare en bijzondere doelgroepen en 2.400 aan reguliere woningzoekenden. Met het oog op het feit dat dit een 40-60% verdeling betekent, is het wel van belang te benadrukken dat het effect hiervan op de totale voorraad van sociale huurwoningen van corporaties (zo’n 47.000 in 2022) minimaal is.’ Zie: raadsbrief ‘Aanpak realisatie van huisvestingsmogelijkheden in het sociaal segment’, 14 april 2023, p.7.

‘Het meest ingrijpend’

Ook dat blijkt niet voldoende. In 2024 en 2025 schroeft de gemeente de doelen verder omhoog: respectievelijk 42 procent+De gemeente wilde 1.182 van de 2.830 sociale huurwoningen die dat jaar beschikbaar zouden komen toewijzen aan kwetsbare Utrechters. Zie: raadsbrief ‘Kwartaalrapportage Realisatie
sociale huisvesting’, 10 september 2024, p.1 en p.6 en 45 procent+In 2025 wilde de gemeente 1.235 van de 2750 sociale huurwoningen toewijzen aan de kwetsbaarsten in Utrecht. Zie: raadsbrief ‘Verdeling woningaanbod kwetsbare en bijzondere doelgroepen 2025’, p.4. van de sociale huurwoningen moet naar kwetsbare groepen gaan.

De reden? In tijden van woningschaarste kiest de gemeente Utrecht ervoor om de meest kwetsbare Utrechters prioriteit te geven. Ze stelt in het woonbeleid 2025-2030: ‘Het niet hebben van een passende woonplek is voor mensen in een kwetsbare positie het meest ingrijpend […] [daarom, red.] kiezen we ervoor om extra aandacht te geven aan het realiseren van meer woonplekken voor deze mensen. Ook als dit soms conflicteert met de woonwensen van andere woningzoekenden.’

Wel beschikbaar, niet toegewezen

Ondanks opeenvolgende besluiten van het gemeentebestuur om meer woningen toe te wijzen aan kwetsbare Utrechters, blijven de resultaten flink achter. In 2023 wijzen woningbouwcorporaties 24 procent+Van de 2.584 toegewezen sociale huurwoningen in 2023, zijn er 610 toegewezen aan kwetsbare doelgroepen, zie: Monitor huisvesting kwetsbare groepen januari tot en met december 2023. van hun woningen toe aan kwetsbare doelgroepen, in 2024 30 procent en in 2025 ‘een kleine 30 procent’.

Wat is hier aan de hand? De stad heeft een gebrek aan kleine betaalbare woningen, stelt de gemeente: de passende woningen voor kwetsbare Utrechters. Maar er speelt meer dan enkel een tekort. Niet altijd kiezen corporaties ervoor om de kleine woningen die wél beschikbaar zijn aan kwetsbare mensen te geven, staat in een raadsbrief uit maart 2026. De woningen liggen vaak in buurten of complexen die volgens de corporaties leefbaarheidsproblemen kennen. Die woningen komen daarom niet altijd in aanmerking voor deze doelgroep, aldus de corporaties. STUW (Stichting Utrechtse Woningcorporaties) maakte een visualisatie van hun werkwijze, zie de afbeelding hieronder.

Nieuwe aanpak

Van de verwachte 2.800 sociale huurwoningen die dit jaar vrijkomen, wil de gemeente dat 40 procent+Utrecht reserveert in 2026 1.125 van de in totaal 2.800 beschikbaar-komende woningen voor de kwetsbare doelgroep. Zie: raadsbrief Verdeling woningaanbod mensen in
kwetsbare positie 2026, 12 maart 2025. gaat naar kwetsbare Utrechters. Als de corporaties hun huidige aanpak volgen, komen ze echter uit op 28 procent, blijkt uit de eerder genoemde raadsbrief.

Om toch de 40 procent te halen – 1.125 woningen voor kwetsbare Utrechters in plaats van 775 – volgen de corporaties een nieuwe aanpak+‘Bij het vrijkomen van woonplekken willen we daarnaast nog gerichter kijken naar de mogelijkheden op het gebied van leefbaarheid en draagkracht. We doen dit op portiek- en complexniveau in zijn algemeenheid voor alle bewoners. Het gaat dan om zaken als onderling contact, ervaren veiligheid en passende ondersteuning voor wie dat nodig heeft. In dat kader voegen we 350 woonplekken toe die binnen de reguliere werkwijze van corporaties afvallen in stap 3; toets op het criterium leefbaarheid en draagkracht. Deze 350 woonplekken zijn apart toegevoegd, omdat we verwachten dat de gerichte aanpak leidt tot extra passende woonplekken voor mensen in een kwetsbare positie.’ Zie: raadsbrief Verdeling woningaanbod mensen in kwetsbare positie 2026, 12 maart 2025.. De kleine woningen die eerder niet naar kwetsbare Utrechters gingen omdat die in wijken liggen met leefbaarheidsproblematiek, worden nu toch heroverwogen. Daarmee verwachten de partijen dit jaar de 40 procent wèl te halen.

Vervolg onderzoek

Bij ons doemen tal van vragen op voor vervolg onderzoek. Wat zijn de resultaten van de nieuwe aanpak, hoeveel kleine woningen in Utrechtse wijken met leefbaarheidsproblematiek zijn er dit jaar al beschikbaar gekomen? Waarom is dit niet eerder geprobeerd? Welke onderzoeken liggen ten grondslag aan de keuze om in het kader van leefbaarheidsproblematiek kwetsbare mensen niet in een wijk te plaatsen? In welke mate is een woningbouwcorporatie verplicht om besluiten van een gemeentebestuur al dan niet te volgen?

Heb jij een antwoord op bovenstaande vragen? Of juist meer vragen of tips naar aanleiding van deze update? Laat het ons weten! Ook over persoonlijke ervaringen met dakloosheid van jonge mensen in Utrecht horen we graag meer. Stuur een berichtje naar merel@momusmedia.nl of jeske@momusmedia.nl.

Dit onderzoek is mogelijk gemaakt door het Mediafonds Provincie Utrecht.