Momus werkt vooral aan langer lopende dossiers waarin we lezers via updates en notities meenemen in ons onderzoeksproces. In ons 'Lab' wijken we daarvan af en verschijnen ook losse publicaties die niet binnen lopende dossiers vallen: gastbijdrages, analyses, nieuws en meer.
Door (betalend) lid te worden van de Momus community houd je onze journalistiek toegankelijk voor iedereen, zonder betaalmuren. Als lid kun je bovendien nog actiever meepraten over lopende of toekomstige dossiers via lezerskringen (lees hier meer over).
Word nu lid
Wil je eerst volgen wat we doen? Door je in te schrijven op onze Momus nieuwsbrief — of de aparte nieuwsbrieven van lopende dossiers — blijf je op de hoogte én word je soms gevraagd om mee te denken over onze onderzoeksprojecten, via vragen, peilingen of zelfs (online) meetups.
Word meedenker
Stuur ons jouw idee, tip of vraag als tekstbericht, of als audiobericht via onze online open microfoon.
Of steun ons eenmalig met een bedrag naar keuze.
€ Doneer eenmalig naar keuzeIn de nacht van 3 januari 2026 werd Caracas om 01:55 uur opgeschrikt door het gedreun van explosies. Urenlang bleef onduidelijk wie achter de aanval zat en wat het doel was, totdat Donald Trump de Amerikaanse operatie ‘Absolute Resolution’ bekendmaakte, waarbij de toenmalige Venezolaanse president Nicolás Maduro en zijn vrouw Cilia Flores waren gearresteerd.
Het nieuws werd bevestigd via een bericht op sociale media van Donald Trump, de zittende president van de Verenigde Staten. Hij verklaarde: ‘De Verenigde Staten van Amerika hebben met succes een grootschalige operatie uitgevoerd in Venezuela en hebben president Nicolás Maduro en zijn vrouw gearresteerd en het land uitgeleid.
Amerikaanse autoriteiten bevestigden dat Nicolás Maduro en Cilia Flores waren overgebracht naar het Metropolitan Detention Center in Brooklyn. Daar zitten ze vast in afwachting van een hoorzitting voor de federale rechtbank, waar ze zich moeten verantwoorden voor aanklachten van drugshandel en narcoterrorisme. Twee dagen na Maduro’s arrestatie nam toenmalig vice-president Delcy Rodríguez het presidentschap waar.
Tijdens zijn persconferentie verklaarde Trump dat de Verenigde Staten ‘nauw betrokken’ zouden blijven bij de Venezolaanse olie-industrie. Hij stelde ook dat er ‘in wezen vrede heerst in het Midden-Oosten dankzij zijn operaties’, en gebruikte dat vermeende succes om zijn reeks van buitenlandse interventies te rechtvaardigen. De internationale reacties liepen uiteen van expliciete steun voor de operatie tot oproepen om het internationaal recht te eerbiedigen.
De gebeurtenissen reiken echter verder dan officiële verklaringen en internationale communiqués. Ze draaien om de stemmen uit het dagelijks leven, van mensen die alles van dichtbij meemaakten en het ware gezicht van Venezuela vormen.
‘De zelfcensuur is nog altijd alomtegenwoordig. Er zijn weinig aanwijzingen dat we ons vrijer zullen kunnen uiten,’ aldus Ana López (pseudoniem), een journaliste die momenteel in Caracas woont, vlakbij een van de plekken waar de explosies plaatsvonden.
Ana vertelt over die bewuste nacht: ‘Ik werd wakker van de explosie en hoorde toen het nieuws.’ In eerste instantie overheersten verwarring en afwachting, maar wat Ana vooral bijbleef was de stilte die dat weekend volgde. ‘Het hele weekend was er op straat geen enkel geluid te horen, niets, werkelijk niets, geen enkele viering, vrijwel niemand op straat — die stilte is nu onderdeel van ons dagelijks leven geworden.’
Hoe ga je om met die stilte en onzekerheid in het dagelijks leven? Na de gebeurtenissen die Venezuela die dag tekenden, begonnen burgers voorzichtig in actie te komen. Ana vertelt dat ondanks de kenmerkende stilte van de gespannen rust, er opnieuw stemmen opgingen die de vrijlating van politieke gevangenen eisten. Tot haar verbazing gebeurde er iets onverwachts bij de vrijlating van politieke gevangenen: ‘Er kwamen namen naar boven die niet op de lijsten van politieke gevangenen stonden, omdat familieleden altijd te bang waren geweest om te melden dat hun dierbaren gevangen zaten. Ze vreesden dat hun geliefden binnen de gevangenismuren nog meer te verduren zouden krijgen. De lijst werd daardoor steeds langer.’
Hoewel Ana met voorzichtig optimisme kijkt naar de vrijlating van enkele politieke gevangenen, merkt ze op dat ‘er op straat geen vieringen waren, maar ook geen rouw.’ Er heerst zelfs een gedeeld gevoel van kwetsbaarheid onder de Venezolanen. Ana: ‘Degene die je beul was, verkeert nu in een kwetsbare positie. Dat wekt geen vreugde op, maar maakt vooral voelbaar dat we allemaal kwetsbaar zijn.’
Gedeelde kwetsbaarheid, angst en onzekerheid; dit allemaal vraagt om een genuanceerde en veelzijdige benadering, aldus Ana. ‘Je kunt volledig tegen Maduro en de mensenrechtenschendingen zijn, en tegelijkertijd volledig tegen Trump en zijn acties.’
‘De problemen in Venezuela moeten door Venezolanen zelf worden opgelost, zonder bemoeienis van buitenaf,’ stelt Aimee Zambrano, antropologe en feministe die in Venezuela woont.
Ten tijde van de gebeurtenissen was zij niet in Caracas, maar haar familie bevond zich in een gebied vlakbij de zwaarste explosie en zat door de aanval verstoken van basisvoorzieningen als elektriciteit en water. In sommige delen van de stad viel de stroom tot wel drie dagen uit. Wat Aimee het meest verontrustte, was dat ze geen contact kon krijgen met haar familie in de hoofdstad en in onzekerheid verkeerde over hun welzijn.
Aimee benadrukt: ‘Ondanks alle dreigementen door de jaren heen, hadden we nooit gedacht dat we daadwerkelijk gebombardeerd zouden worden.’ Wat Aimee beschrijft, is een posttraumatische stressreactie na de gebeurtenissen van 3 januari: ‘Ik denk dat we nog steeds in een posttraumatische fase zitten. Er heerst angst, zelfs slapen gaat moeilijk omdat je niet weet… je blijft maar piekeren of ze opnieuw zullen toeslaan.’
De bezorgdheid van veel Venezolanen, waaronder Aimee, is niet ongegrond. Zeker na de dreigende woorden van de Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken, Marco Rubio, die met geweld dreigde stelde als de regering van Delcy Rodríguez niet zou meewerken. Tijdens zijn verhoor voor de Senaatscommissie voor Buitenlandse Betrekkingen verwees hij naar president Donald Trumps uitspraak: ‘Zoals de president heeft aangegeven, zijn we bereid geweld te gebruiken om volledige medewerking af te dwingen als andere methoden falen.’
De Amerikaanse dreigementen hebben de hele regio in spanning gebracht. Aimee ziet wat er in Venezuela gebeurde als een proeftuin die past in een wereldwijde logica van testen en waarschuwen. Ze constateert ook hoe de genocide in Gaza ‘de deur openzet voor dit soort acties tegen landen.’
Aimee deelt ook haar blik op de interne geweldssituatie in Venezuela, vooral met betrekking tot de gevreesde gewapende colectivos. Wereldwijd worden de zogenaamde colectivos in reportages beschreven als gewapende burgergroepen die de regering steunen. Het Duitse Deutche Welle en de Britse BBC melden dat ze betrokken zijn bij intimidatie en onderdrukking van tegenstanders. Aimee plaatst kanttekeningen bij dit beeld in de internationale media. Ze legt uit dat het woord ‘colectivo’ simpelweg verwijst naar een gemeenschap of groepering van mensen. ‘Er bestaat een narratief dat al lange tijd wordt uitgedragen over de volksorganisaties in veel gebieden, maar sinds mijn terugkeer in Caracas heb ik geen gewapende collectieven op straat waargenomen.’
Luister naar antropologe/feministe Aimee Zambrano:
Waar Ana López sprak over een stilte waarin noch viering noch rouw plaatsvond, wijst Aimee op een demonstratie in de hoofdstad die het bombardement veroordeelde en de terugkeer eiste van Maduro en zijn partner Cilia Flores. Aimee herinnert zich: ‘Steeds meer mensen sloten zich aan, veroordeelden het bombardement, in verzet tegen de inmenging, invasie en de Monroe-doctrine hier in Venezuela.’+Voor een samenvatting van de oude Monroe-doctrine uit 1823 en hoe Trump deze vandaag interpreteert, zie bijvoorbeeld deze analyse door Aljazeera (Engelstalig) of een korte explainer door NOS op 3 (red.)
Hoewel Aimee en Ana verschillende werkelijkheden ervaren, delen ze een gevoel: na de gebeurtenissen van 3 januari heerst er een gespannen rust. Er heerste intern in Venezuela geen euforie of feestviering, maar ook geen algemene uitbarsting – eerder een sfeer van afwachting, berekening en het aftasten van onzekerheden.
‘Het regime van Maduro werd een van de regimes met verhoudingsgewijs de meeste politieke gevangenen ter wereld,’ stelt Óscar Schlenker, verslaggever van de Duitse internationale zender Deutsche Welle (DW), een van de laatste internationale kanalen die nog vrij kon uitzenden in Venezuela.
Óscar moest in april 2024 Venezuela verlaten uit vrees voor zijn eigen veiligheid en die van zijn team, nadat de Venezolaanse regering DW had geblokkeerd +De Venezolaanse regering blokkeerde DW na een kritische video van het netwerk over vermeende banden tussen de Venezolaanse regering en drugshandel. Meer hierover in een bericht van het internationale Committee to Protect Journalism dat protesteerde tegen de blokkade van DW (red.). ‘Toen collega’s en mensenrechtenactivisten werden gearresteerd, wist ik dat het tijd was om te vertrekken. Mijn doel was altijd om verslag te doen van het nieuws, niet om er zelf onderdeel van te worden.’
Dit gebeurde volgens Óscar in de aanloop naar de verkiezingen van juli 2024. ‘In de periode voor en na de presidentsverkiezingen werd het regime van Nicolás Maduro steeds repressiever. Venezuela werd een van de landen met verhoudingsgewijs de meeste politieke gevangenen ter wereld, waarbij zo’n 2.000 mensen na de verkiezingen werden opgepakt.’ Deze cijfers worden bevestigd door de Venezolaanse ngo Foro Penal, die meldt dat ‘in totaal 1.848 mensen werden gearresteerd na de presidentsverkiezingen van 28 juli’.
Het grote aantal politieke gevangenen trok al langer de aandacht van verschillende mensenrechtenorganisaties en inmiddels heeft ook waarnemend president Delcy Rodríguez erop gehandeld. Op 19 februari dit jaar nam de Venezolaanse Nationale Vergadering de Wet op Amnestie voor Democratisch Samenleven aan, een initiatief van Rodríguez. Deze wet zou amnestie verlenen aan ‘alle personen die tussen 2002 en 2025 zijn vervolgd of veroordeeld voor vermeende of bewezen politieke misdrijven of daaraan gerelateerde delicten’, meldde CNN.
Luister naar journalist Oscar Schlenkler:
Hoewel er nu gevangenen vrijkomen, benadrukte Óscar dat deze mensen weliswaar niet meer vastzitten, maar nog steeds niet volledig vrij zijn. ‘Ze moeten zich regelmatig melden bij de autoriteiten, mogen het land niet verlaten en moeten voldoen aan allerlei voorwaarden van de staat. Nicolás Maduro is dan wel geen leider meer, maar zijn regime heeft nog altijd de touwtjes in handen in Venezuela.’
Ten tijde van ons interview gaf Óscar aan dat ‘we aan het begin van het jaar nog minstens 800 politieke gevangenen telden en er tot nu toe ongeveer 250 mensen zijn vrijgelaten.’ Inmiddels zijn er volgens cijfers van Foro Penal 444 vrijlatingen bevestigd sinds het begin van dit proces op 8 januari 2026. Het is een trend die naar verwachting wordt doorgezet door de invoering van de amnestiewet.
Bij het zien van de vrijlating van meer dan 20 collega-journalisten vertelde Óscar: ‘Ik kreeg weer hoop dat ik kan terugkeren naar Venezuela. Ik wil graag terug en vanuit Caracas blijven werken, dat is mijn thuis.’ Zijn optimisme kent echter grenzen. ‘Ik maak me zorgen over geruchten over een tweede aanval door de Verenigde Staten. Dat zou rampzalig zijn en zou aantonen dat onze soevereiniteit in gevaar is.’ Toch is er voorzichtig optimisme, met de hoop dat de huidige ontwikkelingen doorzetten, ‘dat er meer persvrijheid komt, meer politieke gevangenen vrijkomen en dat er verkiezingen worden uitgeschreven.’
Net als Aimee uit Óscar kritiek op het internationale rechtssysteem, zij het vanuit een ander perspectief. Aimee legt een verband tussen het gebrek aan verantwoording van de Verenigde Staten en de wereldwijde passiviteit tegenover de genocide in Gaza. Óscar wijst op een ander probleem: volgens hem heeft de internationale rechtspraak gefaald om misdaden tegen de menselijkheid in Venezuela te voorkomen. ‘Nu de internationale rechtspraak in twijfel wordt getrokken vanwege Trumps handelwijze met Maduro, vragen veel Venezolanen zich af wat de internationale rechtspraak eigenlijk heeft gedaan om misdaden tegen de menselijkheid in Venezuela te voorkomen of te bestraffen,’ aldus Óscar. Hoewel beweegredenen verschillen, voelen zowel Óscar als Aimee, net als veel Venezolanen, zich in de steek gelaten door het internationale rechtssysteem.
‘We moeten kritisch durven zijn en erkennen dat niet alles aan de ene kant goed is en aan de andere kant slecht,’ stelt Juan Carlos Rey, docent aan de antropologische faculteit van de Universidad Central de Venezuela.
Juan Carlos woont in de buitenwijken van Caracas, vlakbij een gebied waar een van de telecommunicatieantennes werd gebombardeerd op 3 januari. Het gevoel onder de bevolking volgens hem: ‘Onzekerheid is het enige wat ons rest… een gespannen rust vol verwachting.’
Juan Carlos kijkt anders tegen deze onzekerheid aan dan anderen, omdat hij zowel het regerende chavismo als de oppositie bekritiseert. Volgens hem zijn beide kampen geradicaliseerd en laten ze weinig ruimte voor rationele discussie. De standpunten in dit gepolariseerde scenario zijn verworden tot een geloof: ‘Ofwel geloof je in het revolutionaire proces en de maximale eenheid, ofwel in het dogma dat dit land zal veranderen omdat de Verenigde Staten het zal bevrijden. In beide gevallen zijn het onwrikbare vooroordelen die een discussie op basis van verifieerbare feiten en scenario’s onmogelijk maken.’
Het is volgens hem een beklemmende situatie waarin mensen die geen partij kiezen worden afgestraft, terwijl juist de stem van de zogenaamde ‘gematigden’ cruciaal is in een gepolariseerd klimaat. Toch ‘wordt de gematigde gezien als een verachtelijk persoon, die geen partij wil kiezen en opportunistisch is, maar vaak is het juist nodig om kritisch te zijn en te erkennen dat niet alles van welke kant dan ook goed of slecht is.’ En aan deze polarisatie is nog geen einde merkt hij op, omdat mensen niet meer met elkaar in gesprek gaan. ‘We leven in een land waar we het vermogen om naar elkaar te luisteren zijn verloren.’
Luister naar docent Juan Carlos Rey Gonzáles:
Juan Carlos wijst naar de verantwoordelijkheid van de politieke klasse om dit te veranderen, weg van de de verdeeldheid. Hij is kritisch op alle belangrijkste politieke figuren, zowel zittend president Delcy Rodríguez als oppositieleiders María Corina Machado en Edmundo González, omdat geen van hen werkelijk heeft geleden zoals de gewone burger. ‘Door het gebrek aan politieke volwassenheid om ons uit dit moeras te halen zonder dat de bevolking eronder lijdt, is elk van deze personen weinig flexibel geweest. Misschien vormt Delcy Rodríguez een uitzondering, merkt Juan Carlos op, die ‘enkele basisprincipes heeft losgelaten om een situatie te voorkomen die veel erger zou kunnen zijn.’
Juan Carlos erkent dat een deel van de bevolking opgelucht is door de interventie, maar waarschuwt dat die opluchting van korte duur kan zijn: ‘Ik begrijp dat er mensen zijn die uit frustratie opgelucht zijn dat de Verenigde Staten heeft ingegrepen. Maar ik vrees dat ze zich op een gegeven moment bedrogen zullen voelen. Geen enkel land kan zich goed voelen wanneer zijn soevereiniteit is geschonden.’
In deze context betwijfeld hij of een electorale oplossing — nieuwe verkiezingen — op korte termijn haalbaar is: ‘Verkiezingen hebben nu geen zin als niet alle partijen vertrouwen hebben in de scheidsrechter. Dat zou alleen maar tot conflict leiden, ongeacht wie er als winnaar uit de bus komt, omdat de verliezende partij de uitslag zou aanvechten.’
De oprechte wens van Juan Carlos en vele andere Venezolanen om weer tot elkaar te komen, blijft bestaan. ‘Ik wil dat we elkaar vinden, maar is dat überhaupt mogelijk? Eerlijk gezegd weet ik het niet. Wat er op de derde [van januari] eigenlijk is gebeurd met ons land? Ik tast in het duister. En volgens mij weet niemand het met zekerheid.’
Uit vier getuigenissen komt één duidelijke conclusie naar voren: Venezuela spreekt niet met één stem. Er heerst geen openlijke oorlog, maar ook geen volledige vrede. De ‘gespannen rust’ die in elk getuigenis terugkomt, is geen teken van apathie, maar een manier om te overleven en om te gaan met een onvoorspelbare toekomst.
Ondanks historische parallellen is geen enkele samenleving werkelijk voorbereid op een situatie als deze. De onzekerheid voedt een klimaat van wantrouwen en afwachten. In een land waar grote delen van de bevolking van dag tot dag leven, komt deze ‘gespannen rust’ niet voort uit vaak geromantiseerde veerkracht, maar uit pure noodzaak om zich aan te passen aan omstandigheden waar mensen zelf weinig controle over hebben.
Deze verzameling van Venezolaanse stemmen weerspiegelt een land in grote transitie, maar geeft slechts een inkijkje. Andere media en literatuur gaan hier dieper op in en tonen ook bijvoorbeeld de historische context van de problemen van Venezuela vandaag. Hieronder, een drietal interessante bronnen.
1. In het boek Venezuela – Dimensions of the Crisis (Springer, 2023) beschrijven verschillende experts hoe en waarom Venezuela politiek en economisch in een crisissituatie belandde. In plaats van enkel te wijzen naar Chávez of Maduro, benoemen de schrijvers ook de historische context en andere factoren: een grote economische afhankelijkheid van olie, en een groot wantrouwen in het oude politieke systeem dat Chávez beloofde te vervangen door een populistisch socialistisch alternatief. Ook bespreekt het boek het beperkte of zelfs averechtse effect van Westerse sancties en blikt het vooruit, met weinig optimisme. ‘Venezuela is nog steeds een verdeelde samenleving, gekenmerkt door polarisatie, wantrouwen en een extreme economische crisis.’
2. In het dit jaar verschenen boek Venezuela in Crisis (Haymarket Books, 2026) lees je over het land door de bril van Venezolaanse linkse en anti-kapitalistische denkers — waaronder voormalige ministers onder Chávez — die nu kritisch staan tegenover Maduro. Het boek belicht de ingrijpende en tegenstrijdige ontwikkelingen die Venezuela heeft doorgemaakt. ‘In 2011 was Venezuela het op één na meest egalitaire land in het westelijk halfrond, alleen overtroffen door Canada.’ Maar na 2013 stortte de economie in, steeg de inflatie tot recordhoogte en groeide de armoede. Hoewel Amerikaanse sancties tegen Venezuela een rol speelden, wijzen de auteurs ook naar binnenlandse beslissingen, wanbeleid en een meer neoliberale koers onder Maduro’s autoritaire regering.
3. De videoreportage How it all went wrong in Venezuela door de Qatarese zender Al Jazeera toont de opkomst van Hugo Chávez en het chavismo. Van een volksopstand in 1989 die bloedig werd neergeslagen (de Caracazo), tot de eerste pogingen van beroepsmilitair Hugo Chávez om aan de macht te komen: eerst via een couppoging (in 1992), later (in 1999) via democratische verkiezingen. Het toont hoe zorgen over armoede en Westerse inmenging een voedingsbodem vormden voor het chavismo, maar ook wat er misging onder Chávez en zijn opvolger Maduro.
