In dit dossier onderzoeken we hoe Shell betrokken is bij het Nederlandse universitair onderzoek en onderwijs via leerstoelen, opdrachten en lesmateriaal. En wat de impact daarvan is op academische onafhankelijkheid.
Door je in te schrijven op onze Momus nieuwsbrief — of de aparte nieuwsbrieven van lopende dossiers — blijf je op de hoogte én word je soms gevraagd om mee te denken over onze onderzoeksprojecten, via vragen, peilingen of zelfs (online) meetups.
En word lidDoor daarnaast ook (betalend) lid te worden van de Momus community, houd je onze journalistiek toegankelijk voor iedereen, zonder betaalmuren. Als lid kun je bovendien nog actiever meepraten over lopende of toekomstige dossiers via lezerskringen (lees hier meer over).
Draag je liever eenmalig bij, via een losse tip, vraag of donatie? Ook dat kan.
Stuur ons jouw idee, tip of vraag als tekstbericht of als audiobericht via onze online open microfoon.
📝 Stuur ons een (tekst)bericht
🎙️ of een audiobericht
Of steun ons eenmalig met een bedrag naar keuze.
€ Doneer eenmalig naar keuzeHierin onderzoeken we hoe Shell betrokken is bij het Nederlandse universitair onderzoek en onderwijs via leerstoelen, opdrachten en lesmateriaal. En wat de impact daarvan is op academische onafhankelijkheid. Dit is een ʻsubdossier’ van Olie & Onderwijs (een subdossier van Klimaatdromers).
Via korte updates zoals deze houden we je op de hoogte van onze ontdekkingen tijdens het onderzoek. En we vragen je om mee te denken door ons tips of vragen op te sturen, of mee te denken via de Klimaatdromers nieuwbrief zolang dit dossier loopt.+Zie bovenaan de dossierpagina of dit dossier actief is of al is afgerond
Naar het dossierIk wilde met studenten praten. Ik had al interne documenten in handen en de opleiding stond open voor een gesprek, dus ik wist: dat komt wel goed. Maar als je een onderwijsprogramma onderzoekt, wil je uiteindelijk vooral spreken met de mensen om wie het draait: de studenten zelf.
Dat bleek lastiger dan verwacht.
Het vinden van de studenten ging nog best makkelijk. Het ging om honoursstudenten, vooral van International Business. Ze zijn ambitieus en zetten zo’n programma graag op LinkedIn. In een uurtje had ik een lijst van 24 namen. Ik dacht: dit loopt lekker. Ik nam een proefabonnement op LinkedIn Premium, zodat ik berichten kon sturen buiten mijn netwerk. En dan begint het wachten.
En ja hoor: eindelijk een eerste reactie. “Hey, sure.”
Maar op mijn vervolgvraag bleef het stil.
Ook bij de anderen bleef het grotendeels stil. Af en toe kreeg ik een afwijzing.
Dus ging ik door met het verhaal. Analyseerde lesmateriaal, sprak met deskundigen, en werkte aan het stuk.
Maar soms, als ik vastloop tijdens het schrijven, ga ik wat in het wilde weg rondneuzen. Gewoon, nog steeds binnen het onderwerp, maar zonder een concreet doel.
En toen vond ik iets heel interessants. Een manier om tóch studenten te spreken. Via de LinkedIn-pagina van het Erasmus Centre for Energy Transition stuitte ik op een aankondiging: ‘We’re thrilled to invite you to the grand finale of the Inclusive Energy Transition Honours Programme, Friday, June 6th.’
Het stond gewoon openbaar. Ik klikte door. Geen screening, geen beperkingen. Op de registratiepagina stond: ‘This event is a great opportunity for students, professionals, and anyone interested in sustainability to learn, connect and engage.’ Iedereen die geïnteresseerd is in duurzaamheid was welkom.
Maar dan, iets voor middernacht, krijg ik een mail. Van de docent van het honoursprogramma. Ik had hem anderhalve week eerder nog geïnterviewd over de samenwerking met Shell. De toon: stellig en direct. Eerst een alinea over dat studenten zich veilig moeten kunnen voelen. En dan:
‘Ik heb de studenten geconsulteerd en de conclusie is dat we niet willen dat je bij het slotevenement aanwezig bent. Het evenement is geen publiek evenement, maar een besloten bijeenkomst waar mensen op uitnodiging aan kunnen meedoen. We zullen je van de deelnemerslijst afhalen.’
Daarna nog een alinea waarin hij aanbiedt mij zelf nog eens te woord te staan. En als afsluiter: ‘Kan ik ervan uitgaan dat je de wens van de studenten en mij respecteert?’ De volgende dag had ik het druk, dus ik kon niet direct reageren. Hij belde me twee keer en sprak twee keer voicemails in. Toen ik de mail eenmaal las, stuurde ik kort terug dat ik niet meer zou komen, en dat ik in de avond uitgebreider zou reageren.
Want eerlijk gezegd: ik vind het nogal stuitend dat een journalist wordt geweerd van zo’n evenement. Hij stelt dat het een besloten bijeenkomst is. Maar dat klopt niet. Het evenement werd publiek aangekondigd via de officiële kanalen van het Erasmus Centre for Energy Transition. Iedereen kon zich inschrijven.
De vraag is dus: waarom word ík – een journalist die kritisch kijkt naar de samenwerking tussen Shell en de universiteit, en daarover schrijft voor Trouw – nu uitgesloten? Juist omdat Shell inhoudelijk én financieel betrokken is bij dit programma, is journalistieke controle essentieel.
Het beroep op “sociale veiligheid” voelt in deze context niet zuiver, maar als een manier om kritische vragen buiten de deur te houden. Natuurlijk moeten studenten zich veilig voelen. Maar pers weren van een publiek aangekondigd evenement, dat draait om een publiek-private samenwerking met een machtige oliegigant, ondermijnt publieke verantwoording. Ik snap dat ik niet welkom ben bij een besloten werkgroep of college. Maar dit is wat anders. Dit was een publiek slotmoment van een honoursprogramma over duurzaamheid, open voor iedereen. Totdat er blijkbaar een journalist tussen zat.
Maar goed, nu weten we in elk geval hoe dit programma aankijkt tegen persvrijheid. En dat is ook informatie.
